W dniach od 28 do 29 listopada 2025 roku w murach Akademii Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu miał miejsce międzynarodowy kongres Katolicy a transhumanizm – szanse i zagrożenia. Konferencję otworzył rektor uczelni o. dr Zdzisław Klafka CSsR, m.in. przytaczając słowa o. Tadeusza Rydzyka CSsR skierowane do słuchaczy Radia Maryja:

Intencją organizatorów, mówił Ojciec Dyrektor, jest podjęcie naukowej refleksji nad zjawiskami najnowszych technologii osadzonych w odwiecznym zmaganiu się człowieka z jego naturą i pragnieniem bycia jak Bóg. Jesteśmy współcześnie świadkami jak technologie biomedyczne, rozwój informatyki, jak również eksplozja sztucznej inteligencji mogą przyczynić się do powstania nowej wizji antropologii. […] To są wielkie wyzwania, Drodzy, i wielkie pokusy, ponieważ łączą się z nimi fałszywe wyobrażenia o zbawieniu, które próbuje się powiązać ze współczesną techniką zwłaszcza ze sztuczną inteligencją – podkreślił o. rektor.

Pierwszą sesję otworzył ks. Tomasz Trafny, w latach 2006-2023 przewodniczący wydziału nauki i wiary Papieskiej Rady ds. Kultury wystąpieniem pt. Pytanie o nieśmiertelność: zmartwychwstanie a technologia wydłużania życia. Na początku przypomniał treść Eposu o Gilgameszu oraz Mitu o Eos i Titonosie, na ich podstawie wskazując na zakorzenione w kulturze marzenie ludzkości o nieśmiertelności. Mówił m.in. o następującym w toku dziejów zwrocie w kwestii podejścia do nauki. W klasycznym rozumieniu, człowiek będąc obserwatorem natury, próbował zdefiniować jej prawa, jednak w wyniku zmiany wielu naukowców postanowiło przekroczyć ten próg, podejmując próbę jej modyfikacji. Wskazał na lata siedemdziesiąte, kiedy to zrobiono pierwszy krok w stronę poważnej interwencji w ludzkie ciało poprzez procedury bioestetyczne. Dalej zwracał uwagę na kwestię starzenia się, która współcześnie staje się problemem dla instytucji kierujących światową polityką, i której próbują stawić czoła. Prelegent przywołał tytuł filmu dokumentalnego poświęconego Brianowi Johnsonowi pod tytułem Don’t die, w którym bohater poddaje się różnego rodzaju terapiom i dietom w celu wydłużenia swojego życia do co najmniej 120 lat.

[…] rodzi się oczywiście pewien wniosek istotny – pogłębiające się odcięcie od wymiaru transcendentnego i doświadczenia religijnego, czyli zanegowanie i brak przeżycia religijnego, odcięcie się od tego, co jest naszym odniesieniem do Boga, do transcendencji w sposób nieunikniony generuje chęć, aby afirmować rzeczywistość ziemską, biologiczną, i żeby zapewnić sobie jakąś formę nieśmiertelności, która będzie nas tutaj chroniła i będzie nas tutaj zakotwiczała, ale pojawia się ogromne pytanie, czy to modelowanie warstwy biologicznej nie doprowadzi ostatecznie do jakiegoś poważnego kryzysu ludzkości i do zagłady naszego gatunku, stąd też zakończę słowami św. Ignacego Antiocheńskiego: Wolę umrzeć w Chrystusie Jezusie, niż panować nad całą ziemią. Szukam Tego, który za nas umarł; pragnę Tego, który dla nas zmartwychwstał. I oto blisko jest moje narodzenie…Pozwólcie chłonąć światło nieskalane. Gdy je osiągnę, będę pełnym człowiekiem – konkludował prelegent.

Głos zabrali także referenci z innych krajów świata, przeciwstawiając w swoich wystąpieniach katolicyzm i transhumanizm oraz porównując odmienne w obu poglądach wizje odkupienia ludzkości.

Według najnowszych badań katolickich i badań interdyscyplinarnych wizja transhumanizmu niesie za sobą ryzyko zastąpienia duchowych aspektów zbawienia i rozwoju ludzkiego rozwiązaniami materialnymi lub mechanicznymi, przenosząc oś nadziei z Boga i transcendencji na mistrzostwo technologiczne i kontrolę – zwracała uwagę dr Emelda Gawas z Uniwersytetu Nauki i Technologii w Namibii.

W czasie drugiego panelu oprócz gości z zagranicy głos zabrał m.in. ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHr. podejmując zagadnienie Transhumanizmu jako techno-eugeniki. Na początku wystąpienia przytoczył treść wpisu Briana Armstronga, prezesa firmy kryptowalutowej Coinbase, zamieszczonego 1 kwietnia 2025 na platformie X, dotyczącego technologii (zwanych stosem Gattaca), która będzie łączyć w sobie klinika zapłodnienia in vitro przyszłości. Autor postu wymienia w nim gametogenezę in vitro, czyli tworzenie komórek jajowych ze skóry lub krwi, preimplantacyjne badania genetyczne, edycję zarodka oraz sztuczne macice. Dalej prelegent rozwijał kwestię gametogenezy in vitro, tłumacząc, że polega ona na przeprogramowaniu komórek macierzystych lub komórek skóry, tak aby działały jak komórki jajowe czy plemniki.

W 2025 r. agencja rządowa Stanów Zjednoczonych do spraw ludzkiego zapłodnienia i embriologii ogłosiła, że naukowcy są bliscy wyhodowania ludzkich komórek jajowych i plemników w laboratorium. […] Prowadzone prace nie obejmowały do tej pory komórek człowieka i w ogóle naczelnych, niemniej wspomniana agencja podkreśliła, że proces ten może przynieść korzyści nie tylko czysto naukowe, ale także praktyczne w biologii reprodukcyjnej – ilustrował, podkreślając, że nie jest to jeszcze osiągnięty cel, ale uruchomiony proces – […] to dążenie jest faktem, to dążenie nie jest iluzją, nie jest scenariuszem filmowym, jest empirycznym dążeniem laboratoryjnym.

W kontekście preimplementacyjnego badania genetycznego dotyczącego diagnostyki zarodków powstałych w wyniku metody zapłodnienia in vitro przed ich wszczepieniem do macicy zaprezentował stronę firmy Herasight zajmującej się przewidywaniem prawdopodobieństwa rozwoju 17 różnych chorób u zarodka. Dalej przywołał kwestię skandalu tzw. ‘’dzieci CRISPR’’ dotyczącego eksperymentu polegającego na zmianie kodu genetycznego zarodków a następnie wszczepieniu ich do macic. Spotkał się on z oburzeniem i metoda ta została powszechnie zabroniona.

[…] z drugiej strony oczywiste, że każde z tych podejść z tego stosu Gattaca wskazuje jednoznacznie i bezdyskusyjnie na uprzedmiotowienie człowieka. Człowiek jest tutaj reprodukowalny w różnych poziomach, na różnych etapach swojego rozwoju, ale jest potraktowany ewidentnie jako produkt – podkreślił prelegent.

Drugi dzień kongresu rozpoczęty został Mszą Świętą w Sanktuarium NMP Gwiazdy Nowej Ewangelizacji i św. Jana Pawła II. Wystąpienia koncentrowały się na zagadnieniu sztucznej inteligencji. Głos zabrał m.in. ks. prof. dr hab. Piotr Roszak, który swoją prelekcję Transhumanizm, sztuczna inteligencja i kognitywne poszerzenie zadedykował dr. Grzegorzowi Osińskiemu, fizykowi kwantowemu, kognitywiście i wykładowcy AKSiM, zmarłemu w 2022 roku, który podejmował także zagadnienie transhumanizmu. Słowo zakończenia skierował do zgromadzonych o. rektor Zdzisław Klafka

Widzimy, że wszystkie dotychczasowe próby stwarzania nowego świata bez Boga w cynicznej opozycji do Niego kończą się zawsze porażką. Pomimo ogromu zaawansowanych technologii działania ludzkie oderwane od etyki bazującej na obiektywnym prawie moralnym stanowią realne niebezpieczeństwo dla ludzkości. Wymagają bezwzględnych regulacji tak etycznych, jak i prawnych. […] i ta refleksja, która myślę jako konkluzja nauczyła nas wszystkich i uczy, że każdy z nas może w jakiś sposób też wpływać na to, byśmy się nie bali technologii, ale też żebyśmy czasami umieli się sprzeciwić temu, co po prostu jest niegodne człowieka, a może doprowadzić, de facto, do zguby ludzkości.

Agata Nastula