20 listopada 2025 r. odbyło się XXIX sympozjum z cyklu „Przyszłość cywilizacji Zachodu”. Tym razem tematem przewodnim była filozofia i mistyka Karola Wojtyły – św. Jana Pawła II. Organizacja wydarzenia była możliwa dzięki współpracy aż czterech podmiotów: Katedry Filozofii Kultury i Podstaw Retoryki Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Akademii Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu, Fundacji „Klasyczna Szkoła Filozofii im O. Jacka Woronieckiego” oraz Liceum Klasycznego im. Papieża Jana Pawła II w Ostrołęce.

Tytuł sympozjum oraz dobór tematów może zaskakiwać, ponieważ św. Jan Paweł II jest postacią znaną przede wszystkim jako papież, ale jak wyjaśnił jeden z prelegentów – prof. Marek Czachorowski z Akademii Kujawsko-Pomorskiej – „Słynne albumy ze zdjęciami papieża oraz opowieści o własnych wzruszeniach sprzed lat – myślę, że nie wystarczą następnym pokoleniom (…). Trzeba wrócić do dzieł Karola Wojtyły, żeby ta myśl teologiczna dotarła do następnego pokolenia, ale także filozofowie powinni o to dbać”.

Sama mistyka ma w sobie coś tajemniczego (z j. greckiego „mystikos” oznacza „tajemny”) i odróżnia się od wiedzy, której można się nauczyć. W rozumieniu chrześcijańskim jest ona darem od Boga, pozwalającym przeżywać zjednoczenie z Nim oraz poznawać rzeczywistość nadprzyrodzoną. Czy zatem mistyka jest zarezerwowana tylko dla osób wybranych, „wtajemniczonych”? Nic bardziej mylnego! Prof. Artur Andrzejuk z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, opierając się o dorobek naukowy Mieczysława Gogacza, przekonywał, że mistyka jest dla każdego i nie trzeba się jej bać.

Naszą uczelnię na konferencji reprezentował ks. prof. Paweł Bortkiewicz TChr, wskazując, że „Pieśń o Bogu ukrytym” Karola Wojtyły jest kluczem do mistycznego przeżywania liturgii. Nie był to jedyny przedstawiciel duchowieństwa – oprócz niego swoje wykłady wygłosili: ks. bp Ignacy Dec, ks. Piotr Moskal (KUL) oraz ks. Janusz Węgrzecki (UKSW). Ostatni z nich dostrzegł mistycyzm w małżeństwie poprzez interpretację i komentarz Jana Pawła II do „Pieśni nad Pieśniami”. Postawił przy tej okazji dwa ważne pytania: czy każda relacja małżeńska jest mistyczna? oraz czy taka relacja mistyczna jest możliwa dla związków niesakramentalnych?

Odpowiadając na pierwsze z nich, wyróżnił trzy poziomy relacji małżeńskiej: fascynacja, jedność oraz poziom mistyczny. O ile pierwszy nie jest zarezerwowany dla małżeństw, o tyle drugi wymaga już działania Bożej łaski. Pieśń nad Pieśniami określa ten poziom słowami: „siostra, oblubienica”, natomiast najwyższy stopień to „ogród zamknięty, zapieczętowany”. Co jest niezbędne do osiągnięcia takiego poziomu? „Zakłada to, że nie tylko jeden małżonek, ale oboje są w jakiejś głębokiej relacji z Chrystusem i ich małżeństwo wzajemne staje się jakby jednym podmiotem”. W tym dążeniu do Boga oprócz Bożej łaski potrzeba także ludzkiego wysiłku, a zatem mistyczny poziom relacji jest zadaniem dla wszystkich małżeństw.

Sympozjum miało charakter międzynarodowy dzięki prelekcji prof. Keitha Houde z Ave Maria University na Florydzie. W swoim wystąpieniu omówił szczegółowo dzieło „Promieniowanie ojcostwa” Karola Wojtyły z 1964 r., zwracają uwagę na podtytuł „Tajemnica”. Dzięki temu mógł nazwać ten utwór „kwintesencją jego mistycznej teologii i antropologii”. Prelegent, odwołując się do fragmentu Ewangelii wg św. Jana (J 17, 21-22), mówiącym o jedności ludzkiej na wzór jedności Trójcy Świętej, przypomniał, że „człowiek, który jest jedynym stworzeniem na ziemi, którego Bóg pragnął dla niego samego, nie może w pełni odnaleźć siebie, jeśli nie poprzez szczere oddanie się”.

Ostatni wykład podczas sympozjum prof. Artura Mamcarza-Plisieckiego najbardziej wiązał się z tytułową „Przyszłością cywilizacji Zachodu”. Patrząc na obecną sytuację w Polsce, można dostrzec przejawy odrodzenia się idei mesjanizmu. W tym obrazie nasza Ojczyzna jest bastionem wartości chrześcijańskich, a kultura „Zachodu” jest dla niej zagrożeniem. Taka myśl nie jest obca również grupom czy wspólnotom chrześcijańskim. Jak zauważył autor: „Jest pewnego rodzaju prawidłowość [towarzystw patriotyczno-religijnych], że za każdym razem, kiedy właśnie odcinali się od rzeczywistości, brnęli w mistyczne doznania, to właśnie szli w sekciarstwo”.

Tymczasem mistycyzm nie powinien być ucieczką do świata, ale wewnętrzną siłą. Skąd ją czerpać? Z dziedzictwa historii, jak trafnie zauważył św. Jan Paweł II podczas Mszy św. beatyfikacyjnej Anieli Salawy 13 sierpnia 1991 r. w Krakowie: „To wszystko łączy się w jakąś wielką całość, która należy do przeszłości, która wskazuje drogę ku przyszłości. Polecamy ci, błogosławiona Anielo, polecamy tym wszystkim wielkim świętym, błogosławionym, tym wielkim duchom, królom-duchom naszego narodu, polecamy tę III Rzeczpospolitą, ażeby sprostała… Prosimy cię tak, jak mówiłem w dwusetną rocznicę Konstytucji 3 Maja w katedrze św. Jana w Warszawie: Naucz nas być wolnymi”!

Inicjatorem regularnych spotkań naukowych jest prof. Piotr Jaroszyński, którego pragnieniem było upowszechnianie dziedzictwa św. Jana Pawła II – nie tylko tego teologicznego, ale także filozoficznego.

ks. Hubert Kowalewski CM